Ana sayfa Genel Araştırma Türkiye’de ve Dünyada Memurluk

Türkiye’de ve Dünyada Memurluk

1636
0
memuriyet
Eski Çin'de Memuriyet Sınavı

Kapsamlı bir araştırma yazısı yazarak, Türkiye’de ve Dünyada memurluk konusunu ele aldık.

Memur Kimdir, Memuriyet Nedir?

Devlet hizmetinde, devletin süreklilik isteyen işlerinde aylıkla çalışan, yasalara göre sorumluluğu ve yetkisi olan kimseye memur denir.

Bir memur veya kamu görevlisi kamu sektöründe herhangi bir hükümet departmanı veya ajans için çalışan kişidir. “Kamu hizmeti” kapsamında memuriyet ülkeden ülkeye değişir. Mesela Birleşik Krallık‘ta, sadece kraliyet çalışanları memur olarak adlandırılır.

Uluslararası bir memur ya da uluslararası personel bir hükümetler arası kuruluş tarafından istihdam edilen sivil bir çalışandır. Bunlar uluslararası memurlar herhangi bir ulusal mevzuata başvurmazlar; iç personel düzenlemeleriyle yönetilirler.

Spesifik yönlendirmeler, Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği’nin bağımsız bir organı olan Birleşmiş Milletler’in Uluslararası Kamu Hizmeti Komisyonu (ICSC)’nca yapılır. Bu komisyon, uluslararası sivil hizmet standartlarını koruyarak Birleşmiş Milletler ortak sisteminde personelin hizmet şartlarını düzenler ve koordine eder.

Memurluğun Kökeni

ilk memurluk sınavı
Çin’de İlk Memurluk Sınavı Sistemini Kuran İmparator Wen

Memurluğun kökeni Çin İmparatorluğu zamanında yapılan İmparatorluk sınavına dayanır. İmparatorluk sınavı, devletin bürokrasisi için en uygun idari görevlileri seçmek üzere tasarlanmıştır. Bu sistem Çin İmparatorluğu’nda toplum ve kültür üzerinde büyük bir etkiye sahipti ve doğrudan aile soyağacından bağımsız olarak bilim insanı-bürokrat yetiştirilmesinden sorumluydu. Başlangıçta bürokrasiye atamalar, aristokratların himayesine dayanıyordu; Han Hanedanlığı döneminde, Han İmparatoru Wu, göreve atamalar için üstlerin önerdiği Xiaolian sistemini kurmuştur.

memuriyet sınavı
Memuriyet sınavı ilüstrasyonu

Yönetim alanlarında, özellikle askeri alanda, atamalar sadece liyakate dayanıyordu. Bu, yerel görevlilerin himaye ve miras yolundan, liyakat yönüne geçerek Konfüçyüs klasikleri sınavlarında  yer alacak adayları seçme şekliydi. Han Hanedanlığı’nın yıkılmasından sonra Çin bürokrasisi, dokuzuncu sıra sistemi olarak bilinen yarı-liyakat sistemine geri dönmüştür.

Bu sistem Sui Hanedanlığı döneminde (581-618) tersine çevrilmiş ve yazılı sınav ve tavsiye yoluyla işe alımların yapıldığı bir kamu hizmeti bürokrasisi başlatılmıştır. İlk kamu denetimi sistemi Sui İmparatoru Wen tarafından kurulmuştur. Sui İmparatoru Yang, MS 605’te yüksek memurluk için yeni bir kategori önermiştir. Devamında Tang Hanedanlığı (618-907), memurluk için aynı tedbirleri kabul etmiş ve gittikçe aristokrat önerileri kabul etmeyi azaltarak yazılı sınav sonuçlarına odaklanmıştır. Sınav sisteminin yapısı Wu Zetian döneminde büyük çapta genişletilmiştir. Sistem, Song Hanedanlığı döneminde zirveye ulaşmıştır.

memur
Eski Çin Memuriyet Sınav Salonu İlüstrasyonu
çin imparatorluk memuriyet sınavı
İmparatorluk Sınav Salonu

Çin memuriyet sistemi teorik olarak toplumda sosyal hareketlilik alanı sunmuştur, ancak pratikte bu uygulama zaman aldığından dolayı sınavlara genel olarak sadece üst tabakadan seçkin insanların oğulları katılmıştır. Sınav, adayların Konfüçyüsçülüğün Dokuz Klasiği’ni ezberlemesini ve klasik kaligrafi (elyazısı) formlarında şiir yazma becerilerini ölçmüştür. Sistem, Qing Hükümeti tarafından 1905’te Yeni Politikalar reform paketinin bir parçası olarak kaldırılmıştır.

Avrupalılar 16. yüzyıldan bu yana Çin’in memuriyet sisteminden hayranlık duyarak etkilenmiştir.

Modern Memuriyet

18. yüzyılda, İngiliz İmparatorluğu’nun büyümesi ve ekonomik olarak gelişmesine cevaben, İşler Ofisi (Office of Works) ve Deniz Bakanlığı ( Navy Board) gibi kurumların bürokrasisi büyük çapta genişlemiştir. Her birinin kendi sistemi vardı, ancak personel alımı genel olarak iltimas yoluyla ya da kesin alımlarla gerçekleşmiştir. 19. yüzyılda, bu düzenlemelerin yetersiz kaldığı giderek daha net anlaşılmıştır.

İngiliz kamu hizmetinin kökleri şöyle biliniyor: 18. yüzyılda bir grup İngiliz, Çin sınav sistemine övgüde bulunmuş ve benzerinin İngiltere’de uygulanmasını teşvik etmiştir. İlk somut adım Bu doğrultuda ilk somut adım İngiliz Doğu Hindistan Şirketi tarafından 1806 yılında atılmıştır.

İngiltere‘de reform çabaları, Çin‘in  imparatorluk sınav sistemi ve meritokratik sisteminden (liyakata dayalı bir yönetim anlayışını benimseyen devlet modeli) etkilenmiştir. İngiltere’nin Guangzhou, Çin konsolosu bir kitabında Çin İmparatorluğu’nun uzun ömürlü olmasının, sadece yeteneğe ve  liyakate dayalı iyi bir devlet yönetimi sayesinde olduğunu savunmuştur.

modern kamu hizmeti
Charles Edward Trevelyan

1854 tarihli Northcote-Trevelyan Raporu Çin emperyal incelemelerinin etkisiyle dört temel öneri sunmuştur: İstihdam, rekabetçi  bir sınavla liyakate göre belirlenmeli, adaylar departmanlararası transferleri mümkün kılmak için sağlam bir genel eğitime sahip olmalı; bu sistem bir hiyerarşiye dönüştürülmeli ve bu geçişler ‘tayin, iltimas veya satın alma’ çerçevesinde uygulanmalıdır. Ayrıca, rutin (“mekanik”) işlerden sorumlu personel ile “idari” sınıfta politika oluşturulması ve uygulanması ile görevlendirilen personel arasında net bir ayrım olmalıdır.

memurluk

Northcote-Trevelyan modeli yüz yıl boyunca uygulanmıştır. Bu sistemle yolsuzluğun kaldırılması, kamu hizmetlerinin halka ulaştırılması (hatta ikinci dünya savaşının koşullarında bile) ve siyasi değişime etkili bir şekilde tepki verilmesi övülmüştür. Uluslararası alanda büyük bir etkisi olan sistem İngiliz Milletler Topluluğu Ülkeleri (Commonwealth Nations) tarafından da uyarlanmıştır. Pendleton Sivil Hizmet Reform Yasası ABD’de modern bir kamu hizmeti kurmuştur ve 20. yüzyılın başlangıcında neredeyse tüm Batılı hükümetler benzer reformları uygulamıştır.

Bazı Ülkelerde Memurluk

Fransa’da kamu istihdamı üç hizmette sınıflandırılmıştır; devlet hizmeti, yerel hizmet ve hastane hizmeti. Fransa’da memuriyet düşünüldüğü gibi kamu şirketleri çalışanları da dahil olmak üzere tüm devlet çalışanlarını kapsamaz.

Fransa’da memurun  istifa harici işten çıkarılması ya da uzaklaştırılmasının sebeplerinden bazıları şunlardır:

İşten çıkarma: disiplin gerekçeleri dışında görevlinin işine son verilmesi,

İşin ortadan kalkması yüzünden işten çıkarma: derece ve iş aynmı ilkesi dolayısıyla normalde uygulanmaz. İşin ortadan kalkması durumunda memur yeni bir işe kaydınlır.

Mesleki yetersizlik yüzünden işten çıkarma: bu durumda yönetim görevlinin yeteneklerini değerlendirirken hata yaptığı için tazminat ödeme durumunda kalır.

Fıziksel yetersizlik yüzünden işten çıkarma: bir sağlık kurumu raporuyla yapılır. Hizmet yılı tutuyorsa emekliliğe sevk edilir.

Kadro dışına çıkarma: vatandaşlığını, vatandaşlık haklarını kaybedince ve görev yerini terk edince,görevli yönetim dışına çıkarılır.

Almanya’da kamu görevlileri mavi yakalı işçiler, maaşlı çalışanlar ve idareciler olarak üç kategoriye ayrılır. Üç grup da kamu kurumları tarafından istihdam edilir. Memurun temel yükümlülüğü sadakat göstermesidir.

Görevine kendisini tamamen adaması, adil ve tarafsız olarak kamu yararı içinde hizmet etmesi, liberal demokratik anayasal sistemi savunması, siyasi etkinliklerde mütevazı düzeyde ve sınırlı biçimde bulunması gerekir.

Hizmet sunma yükümlülüğü ve geleneksel profesyonel kamu hizmeti ilkeleri gereği memurun “grev yapması yasaktır”. Temel bir zorunluluk da, “resmi sırların saklanmasıdır”.

Memur yemin ederek görevine başlamalıdır ve kendini geliştirmek için ileri eğitimi takip etmek zorundadır.

İkinci derece etkinliklerde görev üstlenmelidir, ödeme (bahşiş) ve hediye alması yasaktır.

Üst amirlerini desteklemesi ve onlara danışmanlık yapması gerekir, itiraz yükümlülüğü bulunmaktadır. Aksi durumlarda memurun işine son verilir.memuriyet

Hindistan’da üç tip kamu hizmeti vardır. Tüm Hindistan hizmetleri, merkezi kamu hizmetleri ve eyalet / il kamu hizmetleri. İşe alınanlar sıkı bir sınav sistemiyle seçilen üniversite mezunlarıdır. Memuriyete giriş, kamu hizmetleri komisyonu tarafından yürütülen rekabetçi bir sınavla yapılır.

kamu hizmeti

Japonya’da ulusal devlet memurları “özel” ve “normal” olarak ayrılır. Özel kategorideki görüşmeler, siyasi veya diğer faktörler tarafından yönetilir ve rekabetçi sınavları kapsamaz. Bu kategoride kabine bakanları, bağımsız ajans başkanları, Savunma Güçleri üyeleri, kurultay görevlileri ve elçilikler bulunur. Sivil hizmetin çekirdeği, rekabetçi sınavlarla işe alınan normal kategorideki üyelerden oluşur. Bu grup, ayrıca, iyi tanımlanmış bir kamu hizmet elitini oluşturan, küçük hizmete ve üst mesleki seviyelere ayrılmıştır.

Rusya’da bir kamu görevi için sivil hizmette bir vatandaşın alınması veya diğer memuriyet görev yerlerinin değiştirilmesi, yarışma sonuçlarına göre yapılır. Yarışma, meslek düzeyindeki adayları, görev hizmetinin konumu, görev hizmet yeterlilik gereksinimlerine uygunluğu açısından değerlendirmektir. Yarışma jürisi, kamu idaresi organı temsilcisi, bilimsel ve eğitim kurumlarının temsilcileri ve kamu hizmeti yönetim organı tarafından davet edilen işveren temsilcisinin talebi üzerine diğer kuruluşların temsilcilerinden oluşur.

Avrupa kamu hizmeti, en büyük işvereni Avrupa Komisyonu olan Avrupa Birliği kurumlarına hizmet vermektedir.

İskandinav ülkelerinde memur atamaları ilke olarak kral veya hükümet tarafından yapılmaktadır. İsveç ve Norveç‘te üst dereceli makamlara Bakanlar Kurulu kararıyla atama yapılmaktadır. Diğer atamalar bakanlık karan veya İsveç’te olduğu gibi özerk kuruluş makamlarının kararıyla yapılmaktadır. Danimarka‘da boş memurluklara başvuran adaylar genellikle bir sözlü sınavdan geçirilirler. Başvuruda belirtildiği takdirde bir yazılı sınav da söz konusu olabilir.

İşe alınmada iş için gerekli bilgi ve mesleki deneyim göz önüne alınır. Norveç’te üst dereceli memurlar ilgili bakanın teklifi üzerine bakanlar kurulu ve kral tarafından atanırlar. Bu ülkelerde memurların yaşam boyu iş garantisi yoktur, yani işten çıkarılabilirler, çalışma kuralları özel sektördeki kurallarla aynıdır, memurların özel kesim çalışanlarına göre avantajları yoktur.

Türkiye’de Memuriyet

Türkiye’deki kamu yönetimi anlayışının kökleri, Osmanlı İmparatorluğu’na uzanmaktadır. Osmanlı İmparatorluğu, ileri bir devlet teşkilatı ve personel yönetimi oluşturmuştur.

Devlet işleri ilmiye(hukukçu,öğretim üyesi, din adamı kesimi), kalemiye (büro-yazışma kesimi) ve seyfiyye (asker kesimi) olarak üç kategoriye ayrılmış, idari yapı bu sınıflar arasında dengelenmiştir.

osmanlı memuriyet

Memurların seçiminde belirli bir eğitim, bilgi, tecrübe ve terbiyeden geçmiş adaylar seçilip yetiştirilmiştir.

Cumhuriyet sonrası dönemde 1923-1960 yılları arasında yürürlükte olan yönetmelikte memurlar ve hizmetliler ayırımına yer verilmiştir. Memurlar, hizmetin asil elemanı, hizmetliler ise hizmetin yardımcı elemanları olarak kabul edilmiştir.

1960 sonrası dönemde başbakanlığa bağlıDevlet Personel Dairesi kurulmuştur. 1978 yılında Bakanlar Kurulu kararı ile  sözleşmeli personel çalıştırılmasına ilişkin esaslar kabul edilerek sözleşmeli personel çalıştırılmasının önü açılmıştır.

Türkiye’de ilk olarak 17 Ekim 1999 tarihinde Devlet Memurları Sınavı (DMS) adı altında ÖSYM tarafından memuriyet sınavı düzenlenmiştir ve  bu sınav sadece 657 sayılı devlet memurluğu kanunu alanında gerçekleşmiştir. Daha sonra sınavın alanı genişletilerek öğretmenlik, sözleşmeli personel ve kariyer meslekleri için 2001 yılında Kurumlar için Merkezi Eleme Sınavı (KMS) adı altında yapılmıştır. 2002 yılında sınavın adı Kamu Personeli Seçme Sınavı (KPSS) olarak değiştirilmiştir ve o tarihten bu yana yılda bir kez yapılmaktadır.

KPSS kamu kurum ve kuruluşlarında çalışacak personeli seçmek için devlet kontrolünde yapılan bir dizi sınavın genel ismidir. Bu sınav, “Genel Yetenek”, “Genel Kültür”, “Yabancı Dil”, “Eğitim Bilimleri”, “Hukuk”, “İktisat”, “İşletme”, “Maliye”, “Muhasebe”, “Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri”, “Ekonometri”, “İstatistik”, “Kamu Yönetimi” ve “Uluslararası İlişkiler” gibi kendi içerisinde farklı sınavlardan oluşmaktadır.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Devlet Personel Başkanlığı tarafından paylaşılan Mayıs 2016 verilerine verilere göre Türkiye’de toplam 2 milyon 517 bin 513 memur bulunmaktadır.
Mahali idarelerde 110 bin, TSK’da 28 bin 600, Bakanlıklar, Bağlı, İlgili ve İlişkili Kuruluşlar bünyesinde ise 2 milyon 367 bin 186 memur görev yapmaktadır. İlgili rakamlara Milli İstihbarat Teşkilatı, kadro ve pozisyonları ile, kamu bankaları dahil edilmemiştir.

Türkiye’de Devlet Memurluğundan Çıkarılma Halleri

Devlet memuriyetine girenler, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu esasında belirtilen durumların gerçekleşmesi halinde memuriyetten çıkarılabilmektedirler.

  • Atama yapılan göreve süresi içerisinde başlamaması,
  • Aday süresi içerisinde başarısız olunması,
  • Naklen atama yapılan göreve süresi içerisinde başlanmaması,
  • Yabancı memleketlere gönderilenlerin süresi içinde göreve dönmemeleri,
  • Aylıksız izinden süresinde dönülmemesi,
  • Kesintisiz 10 gün süreyle göreve gelmeme,
  • İdeolojik veya siyasi amaçlarla kurumların huzur, sükûn ve çalışma düzenini bozmak, boykot, işgal, kamu hizmetlerinin yürütülmesini engelleme, işi yavaşlatma ve grev gibi eylemlere katılmak veya bu amaçlarla toplu olarak göreve gelmemek, bunları tahrik ve teşvik etmek veya yardımda bulunmak,
  • Yasaklanmış her türlü yayını veya siyasi veya ideolojik amaçlı bildiri, afiş, pankart, bant ve benzerlerini basmak, çoğaltmak, dağıtmak veya bunları kurumların herhangi bir yerine asmak veya teşhir etmek,
  • Siyasi partiye girmek,
  • Özürsüz olarak bir yılda toplam 20 gün göreve gelmemek,
  • Savaş, olağanüstü hal veya genel afetlere ilişkin konularda amirlerin verdiği görev veya emirleri yapmamak,
  • Amirlerine, maiyetindekilere ve iş sahiplerine fiili tecavüzde bulunmak,
  • Memurluk sıfatı ile bağdaşmayacak nitelik ve derecede yüz kızartıcı ve utanç verici hareketlerde bulunmak,
  • Yetki almadan gizli bilgileri açıklamak,
  • Siyasi ve ideolojik eylemlerden arananları görev mahallinde gizlemek,
  • Yurt dışında devletin itibarını düşürecek veya görev haysiyetini zedeleyecek tutum ve davranışlarda bulunmak,
  • 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkındaki Kanuna aykırı fiilleri işlemek.
  • Göreve sarhoş gelmek, görev yerinde alkollü içki içmek,
  • Özürsüz ve kesintisiz 3-9 gün göreve gelmemek,
  • Görevi ile ilgili olarak her ne şekilde olursa olsun çıkar sağlamak,
  • Amirine veya maiyetindekilere karşı küçük düşürücü veya aşağılayıcı fiil ve hareketler yapmak,
  • Görev yeri sınırları içinde herhangi bir yeri toplantı, tören ve benzeri amaçlarla izinsiz kullanmak veya kullandırmak,
  • Gerçeğe aykırı rapor ve belge düzenlemek,
  • Ticaret yapmak veya devlet memurlarına yasaklanan diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunmak,
  • Görevin yerine getirilmesinde dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep ayrımı yapmak, kişilerin yarar veya zararını hedef tutan davranışlarda bulunmak,
  • Belirlenen durum ve sürelerde mal bildiriminde bulunmamak,
  • Açıklanması yasaklanan bilgileri açıklamak,
  • Amirine, maiyetindekilere, iş arkadaşları veya iş sahiplerine hakarette bulunmak veya bunları tehdit etmek,
  • Diplomatik statüsünden yararlanmak suretiyle yurt dışında, haklı bir sebep göstermeksizin ödeme kabiliyetinin üstünde borçlanmak ve borçlarını ödemedeki tutum ve davranışlarıyla devlet itibarını zedelemek veya zorunlu bir sebebe dayanmaksızın borcunu ödemeden yurda dönmek,
  • Verilen görev ve emirleri kasten yapmamak,
  • Herhangi bir siyasi parti yararına veya zararına fiilen faaliyette bulunmak.

KAYNAKLAR

historytoday   princeton   britannica   afe   archive   census

wikiwand   kpss2017   dpb   memurunyeri   blogspot   arem

[Toplam:1    Ortalama:1/5]

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here

*