Ana sayfa Genel Araştırma Türkiye için Avrupa Birliği mi, Şangay İşbirliği Örgütü mü?

Türkiye için Avrupa Birliği mi, Şangay İşbirliği Örgütü mü?

1414
0
PAYLAŞ
Türkiye için AB mi Şangay İşbirliği Örgütü mü?
Türkiye için AB mi Şangay İşbirliği Örgütü mü?

Türkiye için Avrupa Birliği mi, Şangay İşbirliği Örgütü mü?yazımızda, bu örgütlerin işlevini, Türkiye’ye sağlayacakları imkan ve yararları, bu organizasyonların Türkiye’den ne derece istifade edeceklerini ve muhtemel üyeliklerin avantaj ve dezavantajları konularını inceledik.

Avrupa Birliği Nedir, Nasıl Çalışır?

Avrupa Birliği (EU), bir hükümet, bir devletler birliği ya da uluslar arası bir kuruluş değildir. Daha ziyade, 28 üye devletin, Avrupa Birliği adı altında egemenliklerinin bir kısmını Avrupa düzeyinde birçok kararın alındığı AB kurumlarına bıraktığı bir yapıdır. Avrupa Birliği, Avrupa’da 60 yılı aşkın barış, istikrar ve refah sağlamış, AB vatandaşlarının yaşam standartlarını yükseltmiştir. Ortak ve tek olan Avrupa para birimini (euro) başlatmış ve giderek gelişerek Avrupa çapında mallar, hizmetler, insanlar ve sermaye için serbest pazar inşa etmiştir. AB, dünyadaki çatışma bölgelerinde toplumu yeniden inşa etmeye çalışarak Ortadoğu‘da barış sağlama çabalarını desteklemektedir.

AB bayrağı
AB bayrağı

Çevresel uygulamaları teşvik ederek, nükleer çoğalmayı kontrol eden küresel çabalara katkıda bulunmaktadır. Avrupa yargı, kolluk kuvvetleri ve güvenlik yetkilileri terörizm ve uluslarüstü suçlarla mücadele için ABD ve diğer ortaklarla işbirliği yapmaktadır.

AB ve Üye Ülkeler, dünyanın dört bir yanında resmi kalkınma yardımı alanındaki en büyük sağlayıcılardır ve barışı koruma, seçim gözlemleme ve doğal afet sonrasında insani yardım ve yeniden yapılandırma desteği sağlamak gibi kalkınmayı ve yoksulluğu azaltacak çözümleri destekleyen alanlarda yer almaktadır.

Şangay İşbirliği Örgütü (SCO) Nedir, Nasıl Çalışır?

Şangay İşbirliği Örgütü (SCO), 2001 yılında Şangay’da kurulan Çin, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan ve Özbekistan’dan oluşan hükümetler arası bir kuruluştur.
İlk olarak 1996 yılında Şangay Beşlisi olarak organize olan örgüt, 2001 yılında Özbekistan’ı da dahil ederek adını Şangay İşbirliği Örgütü olarak değiştirmiştir. Altı üye ülke, Avrasya kıtasının beşte üçünü oluşturan ve dünya nüfusunun dörtte biri olan 1.5 milyar nüfusa sahip olan toprakları işgal etmektedir. Şangay İşbirliği Örgütü’nün altı üye ülkeye ek olarak iki yeni üyesi (Hindistan ve Pakistan), dört gözlemci ülkesi ve altı diyalog ortağı vardır.
Başlangıçta sınırları sivilleştirmek için bir güven inşası forumu olarak kurulan örgütün amaçları ve gündemi kurulduğundan bu yana, gelişmiş askeri ve terörle mücadele işbirliği ve istihbarat paylaşımı içerecek şekilde genişletilmiştir.
Örgüt, yakın tarihte Çin liderliğindeki İpek Yolu Ekonomik Kuşağı’nın ve Rusya’nın önderlik ettiği Avrasya Ekonomik Birliği‘nin entegrasyonu gibi bölgesel ekonomik girişimlere odaklanmayı yoğunlaşmıştır.

Bazı uzmanlar örgütün Merkez Asya’da bir anti-ABD siperi olarak ortaya çıktığını söylerken, diğerleri üyeleri arasındaki sürtüşmelerin güçlü ve birleşmiş bir Şangay İşbirliği Örgütü olmasının önüne geçtiğine inanıyor.

Şangay İşbirliği Örgütü
Şangay İşbirliği Örgütü

Kuruluş, tüzüğünde belirtildiği üzere, üye ülkeler arasındaki güven ve komşuluk ilişkilerini güçlendirmek, siyaset, ticaret, ekonomi, kültür, eğitim, enerji ve ulaşım alanlarında işbirliğini teşvik etmek için bir forum görevi görmektedir. Şangay İşbirliği Örgütü’nün iki daimi merkezi, Beijing‘deki sekreterlik ve Özbek başkenti Taşkent‘teki Bölgesel Terörle Mücadele Yapısı (RATS)’dır. Örgütün birincil hedeflerinden ilki, terörizmin, bölücülüğün ve aşırılıkçılığın “üç kötülüğü” ile mücadele etmek üzere güvenlikle ilgili konularda işbirliğini ilerletmektir. Örgüt, fikir birliği ile alınan kararları kabul eder ve tüm üye devletler, saldırganlık karşıtlığı ve iç işlerine karışmama temel ilkesini desteklemek zorundadır.
Genç bir organizasyon olarak Şangay İşbirliği Örgütü’nün bölgesel etkisi sınırlı kalmaktadır. Hudson Enstitüsü’ndeki Siyasi-Askeri Analiz Merkezi’nin kıdemli üyesi ve direktörü Richard Weitz, Şangay İşbirliği Örgütü’nün ve ana kurumlarının “kronik olarak yetersiz finanse edildiğini ve üye hükümetlerden bağımsız olarak kararlar almak için sınırlı güçleri olduğunu” yazmıştır. Bu zorluklara rağmen, Şangay İşbirliği Örgütü son yıllarda yetkilerini ortak güvenlik ve ekonomik kalkınma programlarını da içerecek şekilde genişletmiştir. 2014’te bloğun Barış Misyonu’na ev sahipliği yapan Çin, yedi binden fazla askeri birlik ve gelişmiş silah sevkederek rakamlar bakımından kendisinin en geniş askeri tatbikatını yapmıştır. Diğer örgütsel öncelikler, blok çapında bir kalkınma bankası kurmak da dahil olmak üzere, enerji ve ekonomik işbirliğini derinleştirme girişimleridir.

Türkiye’nin AB Üyeliğinin Avantajları (AB için)

İstanbul, Türkiye’nin ekonomik ve kültürel kalbinde yatan, Avrupa’da büyük bir şehir. Ülke, Avrupa ile Asya arasında paha biçilemez bir köprüdür. Bir üye olarak, Avrupa’nın enerji açısından zengin Kafkaslar ve Orta Asya gibi hızlı gelişen bölgelerle olan ilişkilerini Arap Baharı’ndan çıkan yeni Ortadoğu’ya yeniden canlandıracaktır. Türkiye’nin eşsiz jeostratejik konumu, NATO’nun ikinci en büyük ordusunun gücü, Avrupa güvenliğine büyük katkı sağlayacaktır.
Türk demokrasisi kavşak noktasındadır. Yakın zamana kadar, AB üyeliği ihtimali çoğulcu siyaseti güçlendiren ve insan haklarını geliştiren reformları hızlandırmıştır. AB üyeliği, Türkiye’nin otoriter eğilimlerden silinmesi ve demokrasiye tam anlamıyla bağlı olması için teşvik sağlayabilir. Türkiye güçlü ve sadık bir NATO müttefiki. Türkiye’yi dışlamak, onu artan ekonomik ve diplomatik gücüyle Avrupa çıkarlarına karşı rahatsız edici bir rakibe dönüştürebilir. Türkiye’yi aday kabul eden ve şimdi bunu reddeden Avrupa güvenilirliğini zayıflatacaktır.

Türkiye ekonomisi gelişmektedir. Küresel finansal krizin çoğunu, birçok AB ülkesinden daha iyi aşmıştır. Kamu maliyesi Güney Avrupa için gıpta edilesidir. Kişi başına düşen gelir altı kat artmıştır ve ortalama bir Türk şimdi AB ‘deki Rumen ve Bulgar muadillerinden daha iyi durumdadır.
Bu müreffeh ve demokratik Müslüman ülkeye ulaşmak, Avrupa’nın İslam dünyasına açık olduğu mesajını net biçimde vermesini sağlayacaktır.
AB üyeliği, Türkiye’nin laik bir İslam devleti olarak başarısının ve Fas‘tan Endonezya‘ya diğer Müslüman toplum ve devletler için bir model olacağının sembolü olacaktır.
14. yüzyılda Osmanlılar boğazı geçtiklerinden beri Türkiye Avrupa tarihine girmiş ve aşina olmuş durumdadır. Ülkenin batıya yönelen duruşu 1922 Cumhuriyet Dönemi’nde belirginleşmiştir. Türkiye’nin zengin kültürel mirası benzersiz ama aynı zamanda inkâr edilemez bir şekilde Avrupalı. Ayrıca AB üyeliği, Kürt meselesinin yanı sıra Kıbrıs ve Ermenistan ile olan ilişkilerin çözümünde de bir katalizör olacaktır.

Küresel banknot sembolleri
Küresel banknot sembolleri

Türkiye’nin AB Üyeliğinin Avantajları (Türkiye için)

Avrupa Birliği‘ne katılmanın çok çeşitli faydaları vardır. Birleşmiş sistemin istikrarının artması, üye ülkelerin güvenliği ile ilişkili olarak ekonomik fayda sağlayacaktır. AB, malların ve hizmetlerin serbest transferini sağlayarak üye ülkelere ekonomik istikrar sağlar. Dolayısıyla, Türkiye muhtemelen bağımsız bir ulus olabileceğinden daha elverişli ticaret yolları kazanacaktır.
Buna ek olarak, AB kolektif olduğu için, akut bir ekonomik krize sahip bir üye ulus, birliğin kolektif istikrarı ile birlikte mevcut kaynaklardan dolayı, genellikle toplu ve çoğunlukla felaket niteliğindeki ekonomik çöküşlerden kaçınabilir.
AB ülkeleri, yeni üye ülkenin ekonomisini iyileştirmekte yardımcı olabilecek AB ortak fonlarına ve ülkenin genel yaşam standartlarına erişmelerini sağlayacaktır. Bu, üye ülkenin yoksul alanları yeniden inşa etmek ve yerel sakinler için yaşam kalitesini yükseltmek için AB fonlarını kullanmasına olanak tanır.

Bazı AB ülkeleri GSMH değerleri
Bazı AB ülkeleri GSMH değerleri

Lüksemburg 101.7 bin dolar
İsveç 78.2 bin dolar
Danimarka 52.8 bin dolar
Almanya 41.2 bin dolar
Belçika 40.6 bin dolar
Fransa 37.2 bin dolar
İtalya 29.7 bin dolar
İspanya 26.6 bin dolar
Yunanistan 17.8 bin dolar
Bulgaristan 7.3 bin dolar

Ayrıca Türk vatandaşları, seyahat vizeleri ve üye ulus vatandaşlarından talep edilmeyen diğer belgeler olmaksızın Avrupa genelinde özgürce dolaşabilme hakkına sahip olacaktır. Tüm üye ülkelerin AB vatandaşları, herhangi bir diğer AB ülkesinde yaşama, çalışma, çalışma ve seyahat etme özgürlüğüne sahip olur. AB, herhangi bir üye ülkede istihdam arayışına izin veren birçok iş ve finansal fırsat yaratmaktadır.
Eşitlik ve toplumsal katılımın sağlanması, tüm AB üye ülkeleri için büyük önem taşımaktadır. Vatandaşlar, AB tarafından belirlenen ve üyeleri tarafından desteklenen direktifler sayesinde cinsiyete, cinsel tercihlere, din, engellilik ve yaşa dayalı istihdam ayrımcılığından korunmaktadır.
Ayrıca, üyeler tarafından paylaşılan enerji verimli malzemeler ve makinelerin sürekli araştırılması ve yenilenmesi konusunda Avrupa Birliği’ne katılmakta birçok çevresel yarar da bulunmaktadır. Bununla birlikte, AB üyeleri sürekli olarak tüm Avrupa’da ve dünyadaki kirliliği azaltmaya ve ortadan kaldırmaya çalışırlar.
AB, pratik kazanımları ve üye ülkeler arasındaki ortak ilerleme hissini kullanarak Avrupa kıtasında ilerlemeye ve genişlemeye devam ediyor; böylece üye ülkelerin hepsine daha iyi birleşik bir ulus yaratmak için aynı avantajı sağlayacaktır. Dolayısıyla Türk vatandaşları, Avrupa genelinde seyahat edebilecekleri, keşfedebilecekleri, çalışabilecekleri gibi kazançlarının bir kısmını Türkiye’deki aile üyelerine gönderebileceklerdir. Türk çiftçileri, üreticileri ve tedarikçileri Avrupa pazarına açık erişim sağlayabilecektir. Diğer ülkelerden gelen vatandaşlar Türkiye’de özgürce yaşayabilir, çalışabilir, eğlenebilir ve bu AB ülkelerinde Türk vatandaşları için de geçerli olacaktır. Bu hareketlilik cılız olan bir emlak piyasasındaki değerleri arttırırken, muhtemelen tüketim mallarında da daha düşük fiyatlanmalara sebep olacaktır.

Türkiye’nin Şangay İşbirliği Örgütüne Dahil Olması Konusu

Şangay İşbirliği Örgütü Üye Ülkeler, Katılan Ülkeler, Diyalog Ortakları
Şangay İşbirliği Örgütü Üye Ülkeler, Gözlemci Ülkeler, Diyalog Ortakları

Türkiye, 2012 yılından beri Şangay İşbirliği Örgütü diyalog ortağıdır ve gözlemci statüsünü kazanmaya ya da 2013 yılından bu yana örgüte üye olarak katılmaya ilgi duyduğunu belirtmiştir.
Batılı güvenlik analistleri, Şangay İşbirliği Örgütü’nün jeostratejik önemini çürütme eğilimi taşıyor ve örgütün NATO’ya doğrudan bir askeri rakip olma potansiyelini önemsemiyor. Bununla birlikte, Türkiye’nin Şangay İşbirliği Örgütü’yle yakınlık kurması, Avrupa’da ve ABD’de bazı alarm çanlarını çalmaktadır.
Şangay İşbirliği Örgütü’nde Çin en etkili oyuncu çünkü Pekin, Avrasya‘daki iddialı ekonomik girişimleriyle kuruluşu giderek tamamlıyor. Türkiye, Çin ile ekonomik ve güvenlik işbirliğinin çekişmesi konusunda anlayışlı bir duruş sergiliyor. Çin Dışişleri Bakanlığı başlangıçta, Türkiye’nin Şangay İşbirliği Örgütü’ne diyalog partneri olarak değer verdiğini ve potansiyel bağları derinleştirmeyi çok yakından inceleyeceğini söylediğinde kaçamak cevaplar vermişti. Ancak Çin Büyükelçisi 2017 yılının Mayıs ayı ortasında, hükümetinin Türkiye’nin örgüte üyelik başvurusunu desteklemeye hazır olduğunu açıkladı.
Bununla birlikte Pekin, Hindistan ve Pakistan’ın örgüte entegrasyonunun zorlanmasının farkında olarak, Türkiye’nin de aynı sorunları yaşama ihtimalini düşünerek Şangay İşbirliği Örgütü’ne katılımına temkinli yaklaşıyor. Türkiye ile ikili ilişkilerin gelişmesi bir diğer endişe sebebi. 2015 yılının sonlarında milyarlara mal olarak tedarik edilen Çin füze savunma sisteminin başarısız olması, Ankara ile Pekin arasında stratejik mesafye sebep olmuştur.

Öte yandan Çin Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Geng Shuang, Türkiye’nin zaten bölge bloğunun bir “diyalog ortağı” olduğunu ve uzun süredir yakın işbirliği içinde bulunulduğunu dile getirmiştir. Oysa çoğu Çinli stratejist, Türkiye’nin tam Şangay İşbirliği Örgütü üyeliği konusundaki taahhüdüne ve umutlarına kuşkuyla bakıyor. Ankara’nın örgüte olan ilgisinin Türkiye’nin Batı’dan Doğu kampına geçmesi anlamına geldiğini düşünmüyor. Pekin’in bakış açısından, Erdoğan’ın Şangay İşbirliği Örgütü söylemi esas olarak NATO, ABD ve AB ile yapılan görüşmelerde pazarlık çipi olarak görev yapıyor. Çinli uzmanlar, Türkiye’nin örgüte duyduğu sempatiyi Ankara’nın Rusya ile olan yakınlaşmasına bağlıyor. Çinli analistler genel olarak bu durumu Türkiye’nin dengeli yeni diplomasisinin tamamen yön değiştirmesine değil, Ankara’nın stratejik tercihlerini ve özerkliğini genişletmeye yönelik bir girişim olmasına bağlıyor. Çin hükümeti ise bu işbirliğini güçlendirme arzusuna büyük önem verdiklerini söylüyor. Bakanlık sözcüsü Geng, “Şangay İşbirliği Örgütü’nün diğer üyeleri ile birlikte yasal belgelerinin kurallarına uygun olarak, fikir birliği istişaresine dayanarak bu konuyu ciddi biçimde incelemek istiyoruz” demiştir.


 

Şangay İşbirliği Üye Ülkeleri GSMH Değerleri
Şangay İşbirliği Üye Ülkeleri GSMH Değerleri

Rusya 26.1 bin dolar
Kazakistan 25.7 bin dolar
Çin 15.4 bin dolar
Özbekistan 6.4 bin dolar
Kırgızistan 3.5 bin dolar
Tacikistan 2.9 bin dolar

 


Çin’in liderliği, yakın gelecekte Batı’ya karşı çatışmacı bir yaklaşımdan kaçınmaya yönelik olacaktır. Çin şu ana kadar batıyla olan çatışmalarda büyük oranda tarafsız kaldı. Orta ve uzun vadede, Çin’in duruşunu değiştirmesi ve Ortadoğu da dahil olmak üzere örgütün nüfuzunu genişletmeye çalışması muhtemeldir. Şimdilik Pekin, Türkiye’nin Şangay İşbirliği Örgütü’ne katılma isteği konusunda Moskova’yla işbirliği yapmamak için bir neden görmüyor. Ankara ile olan ilişkisi geliştikçe, Pekin örgütte söz sahibi olacak gibi görünüyor. Çünkü, Türkiye’nin jeostratejik konumu Çin’in Bir Kuşak Bir Yol İnisiyatifi (BRI)’nin önemli bileşenlerini elde etmede önemli bir noktadır. Çin’in siyasi seçkinleri, Türkiye’nin şu anda stratejik yöneliminin sağladığı gibi küçük fırsat pencerelerini ele geçirme eğiliminde.
Çin’in tereddütleri göz önüne alındığında, Türkiye’nin örgüte entegrasyonu gözlemci statüsünün güvence altına alınmasının ötesinde bir olasılık değil. Gelecekte Türkiye Şangay İşbirliği Örgütü ile daha yakından bağlantı kuracak olursa, NATO içinde büyük bir güvensizlik kaynağı haline gelecektir. Ancak Türkiye hükümet kaynakları, Şangay İşbirliği Örgütü ile atılmış bir adım Türkiye’nin başka bir ülke ile olan ilişkilerini sona erdireceği anlamına gelmiyor açıklamasını yapmıştır.
Örgüt içindeki ekonomik birleşme de artmaktadır. Moskova, Avrasya ve Güney Asya’da uzanan bir dizi yatırımla Çin’in İpek Yolu Ekonomik Kemeri ile Rusya liderliğindeki Avrasya Ekonomik Birliği ile Ermenistan, Beyaz Rusya, Kazakistan ve Rusya’dan oluşan bir ticaret bloğunu birleştirmeyi önermiş; Pekin ve Moskova 400 milyar dolarlık bir anlaşmayı kabul etmişlerdir. Ayrıca Rusya şimdi Çin’in en büyük doğal gaz kaynağıdır. Şangay İşbirliği Örgütü üyeleri ayrıca, uluslarüstü su anlaşmazlıklarını çözmek, ulaştırma entegrasyonunu genişletmek ve kültürel alışverişleri derinleştirmek de dahil olmak üzere kalkınma ve altyapı konularında işbirliğini genişletmeye başlamışlardır. Geçmişte, Moskova örgüt üyeleri arasında ekonomik işbirliğini engellemişti, ancak şimdi organizasyon Rusya için yeni pazarlar geliştirmek için uygun bir yol sunuyor. Başkan Vladimir Putin, örgütün kısmen yeni Avrasya Ekonomi Birliği’ne meşruiyet ve kaynaklar eklemek için Avrasya Ekonomi Birliği ve İpek Yolu Ekonomik Kemeri’nin bir noktada birleşerek çalışacağını belirtmiştir.

Türkiye için AB mi, Şangay İşbirliği Örgütü mü?

Türkiye’nin Ortadoğu‘da bölgesel lider olma amacı, AB’nin doğasıyla çelişmektedir çünkü AB, üyelerinin siyasi seyrini düzenleyen ve egemenliğini koruyan bölgesel bir örgüttür. Türkiye ve AB uluslararası örgütlerle insani yardım ve işbirliği konularında organize çalışabilir. Ancak Şangay İşbirliği Örgütü’nün uluslararası politikaya devlet merkezli yaklaşımı, Türk dış politikası ile daha uyumludur.

Putin, Xi, Erdoğan

Putin, Xi, Erdoğan

Komşu ülkelerdeki krizler ve terörist gruplarla çevrili olan Türkiye, terörle mücadelede Bölgesel Antiterörizm Yapısı (RATS)’ndan büyük fayda görecektir; bu nedenle, siyasi açıdan ve güvenlik noktasında Türkiye’nin Şangay İşbirliği Örgütü üyeliği bölgede istikrarın sağlanmasına büyük katkıda bulunacaktır.
Yakın Türkiye-Şangay İşbirliği Örgütü dayanışması, transatlantik güvenlik işbirliğine operasyonel bir meydan okuma da getiriyor. Örgüt içindeki Türk gözlemci statüsü bile NATO üyelerinin Türkiye ile bilgi paylaşımı konusunda daha fazla ayrıcalığa sahip olma isteğini arttıracaktır.
Uluslararası ilişkiler göz önüne alındığında Türkiye Şangay İşbirliği Örgütü’ne katıldığı takdirde hedefleri doğrultusunda hareket edebilecektir.


Kaynaklar:

europa  euintheus  cfr  debatingeurope  gmfus  property  acdemia

[Toplam:5    Ortalama:4.2/5]

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here

*

Spam Protection by WP-SpamFree Plugin