Home Genel Şehir Efsaneleri Tarihte İlk Denizaltı Osmanlı Devleti’nde Yapıldı İddiası

Tarihte İlk Denizaltı Osmanlı Devleti’nde Yapıldı İddiası

1807
1
tarihte ilk denizaltı

Tarihte ilk denizaltıyı bir şehir efsanesine göre Osmanlı Devleti bulmuştur. Osmanlı Devleti zamanında tersane Başmimarı olan İbrahim Efendi’nin 1719 yılında ilk denizaltıyı bulduğu ve timsah şekliyle tasarladığı söylenmektedir. Ancak bu iddia tam olarak doğru değildir.

Aslında ilk denizaltı, İbrahim Efendi’nin 1719 yılında tasarladığından yıllar önce bulunmuştur. Orta Çağda denizaltı için yapılan tasvirler ve yarım kalan çalışmalar olsa da, ilk denizaltı prototipi İngiliz William Bourne tarafından 1578’de tasarlanmıştır.

1578 yılında yayınlanan William Bourne’nın önemli eserlerinden biri olan Inventures or Devises (Buluşlar ve Cihazlar) kitabında denizciler ve gemiler için kılavuz bilgiler vardır. Kitapta bahsi geçen tasarım, sualtı yolculuk için ilk kaydedilen projelerden biriydi ve genel deniz seviyesini azaltarak su altına dalan bir tekne görünümlü ilkel bir denizaltıydı.

ilk denizaltı
Cornelius Drebbel

Ancak Bourne’dan daha sonra detaylı olarak ilk denizaltıyı tasarlayan Hollandalı mühendis Cornelis Jacobszoon Drebbel‘dir. Drebbel’in yaptığı denizaltı 1620 yılında Kral James‘in ve Londra halkının tanık olduğu bir gösteri sırasında Thames Nehri’nin 15 metre altında dalmak için kullanıldı. Denizaltıyı Bourne gibi tasarlayan Drebbel de kürekleri ve insanları kullandı. Ancak bir sorun vardı, denizaltısının içinde kürek çeken insanlar için lazım olan oksijen miktarı. Bunun üzerine denizaltıda bulunan havayı yenilemek için güherçileden (potasyum nitrat) oksijen üretti. Drebbel’den sonra farklı kişiler tarafından çeşitli denizaltı denemeleri yapıldı.


drebbel submarine
Drebbel’ın tasarladığı denizaltısının illüstrasyonu

Zamanın bazı raporlarına göre Drebbel’in icadı, gelişme dönemine rağmen İngiliz Deniz Kuvvetlerini ilgilendirmiyor ve 15 yıl boyunca, deneme aşamasının ötesine geçemiyor. Ancak bundan üç yüz yıl sonra deniz ordusunda denizaltı, önemli bir yere sahip olacaktı.

Osmanlı’da İlk Denizaltı

Osmanlı Devleti’nde ilk denizaltı ise, 1719 yılında Baş Mimar İbrahim Efendi tarafından yapıldı. Tahtelbahir ismi verilen denizaltı, sorunsuz bir şekilde suya dalıp çıkabiliyor ve içinde dört veya beş kişi barındırabiliyordu. Seyyid Vehbi’nin Sürname-i Hümayun’da anlattığı Tahtelbahir’in sunuş hikayesi ise şöyledir:

1719 yılının aralık ayında, dönemin padişahı III. Ahmed, şehzadelerin ve 5000 çocuğun sünnet törenlerini yaptırmaktaydi. Törende eğlenen halk, birden denizden gelen büyük bir timsah biçiminde bir cisim gördü. Timsah görünümlü teknenin denizden Haliç’te bulunan Aynalıkavak Kasrına yaklaşması büyük bir şaşkınlık uyandırdı. Timsah bir müddet sonra ağzını açarak içinden adamlar çıktı. Eğlence amaçlı yapılan gösterideki timsah görünümlü araç, denizaltı gemisinin Osmanlı’daki ilk tasarımıydı. Mimarı İbrahim Efendi olan bu denizaltı, onun ölümüyle sınırlı kaldı. Daha sonra geliştirilemedi ve gelecek kuşaklara aktarılamadı.

Denizaltının Askeri Bir Araca Uyarlanması 

İlk denizaltı araçları, denizin derinliklerini, su altındaki canlıları keşfetmek için bulunmuş olsa da, askeri alanda kullanılmaya başlanması da uzun sürmedi. Denizaltının askeri alanda kullanılmak amacıyla 1775 yılında Yale Üniversitesi mezunu David Bushnell, kaplumbağa biçiminde denizaltı tasarladı. Düşman bir savaş gemisine saldırı yapmak amacıyla yapılan denizaltı, suda dikey olarak yüzebilen bir deniz kaplumbağasına benziyordu. 7 Eylül 1776 yılında Kaplumbağa adı verilen denizaltı, New York limanındaki bir İngiliz gemisine saldırdı ve böylelikle denizaltı gemisinin askeri bir saldırı aracı olması yaygınlaştı.


denizaltı kaplumbağa
Bussnell’in Kaplumbağa isimli denizaltı illüstrasyonu

Osmanlı Donanması‘nın ilk denizaltısı ise, Vickers&Armstrong şirketi tarafından İngiltere’de inşa edilmiştir. Abdülhamid (Nordenfelt 2) ismi verilen denizaltı, 1886 yılında Haliç tersanelerinde monte edilerek denize indirilmiştir. Üsküdar açıklarında demirletilen eski bir vapura tam isabet torpido atışı gerçekleştiren denizaltı, dünyada hedefe isabetli atış yapabilen ilk denizaltı olarak tarihe geçmiştir. 

abdülhamid denizaltı
Osmanlı’da ilk donanma denizaltısı

Kaynaklarda geçen ilk denizaltı gemisinin 1578 yılında William Bourne tarafından tasarlanmasına karşın farklı görüşler de vardır. Bourne ve Drebbel’in denizaltı tasarıları buluşlarından daha sonraki yıllarda başarısız olduğu için ilk denizaltısı gemisinin 1719 yılında İbrahim Efendi tarafından yapıldığı düşünülmektedir. Kimilerine göre ise, ilk denizaltıyla ilgili düşünce ve planlamalar Leonardo da Vinci (1412-1519)’ye aittir.


yüzde 0 dogrula.org doğruluk yüzdesi %0


Kaynaklar:

1- History of Information 2-dergipark.gov.tr  3-History  4-Submarine History  5-Dünya Bülteni 6-Denizaltıcılar Birliği 7-Drebbel

[Total: 1    Average: 5/5]

1 COMMENT

  1. “Diğer bir görüşe göre de, ilk denizaltı gemisi 1150 tarihinde Lübnan dolaylarında Napolyon Bonapart‘a karşı yapılan Akka Kuşatması sırasında kullanılarak müslümanların bu şekilde şehre girdiği düşünülmektedir” denilmiş; ancak, Napoleon’un Akka kuşatması 1799’da gerçekleşmişti. Haliyle, bu dönemindeki kullanım iddiasına dair verilen tarihin (1150) değişmesi elzem.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

*