Ana sayfa Genel Bilim ve Teknoloji 1901’den Beri Yanan Ampul İddiası

1901’den Beri Yanan Ampul İddiası

931
0
1901 den beri yanan ampul 7

1901’den beri yanan ampul iddiası” başlıklı içeriğimizde özellikle sosyal medya platformlarında hakkında bilgilere rastlayabileceğiniz, “Centennial Light” yani “Yüzyıllık Işık” iddiasını araştırdık. Buna göre, ABD’nin Kaliforniya eyaletinde Livermore’da yer alan bir itfaiye binasında 1901’den beri yanan bir ampul olduğu iddia edilmektedir. Söz konusu iddia doğrudur.

1901 den beri yanan ampul

1890‘larda Shelby Elektrik Şirketi tarafından, ABD’nin Ohio eyaletine bağlı Shelby şehrinde üretilen Centennial Light (Yüzyıllık Işık), 1901’den beri yanmakta olup, dünyanın en uzun ömürlü ampulüdür. Orijinalinde 30 veya 60 Watt gücünde olan söz konusu karbon-flamanlı akkor ampul, zamanla gücünü kaybetse de henüz sönmemiştir. Şu anda 4 Watt‘lık bir gece lambası ile aynı seviyede loş ışık yaymaktadır. Olağanüstü uzun bir süredir yanıyor olması sebebiyle, Guinness Rekorlar Kitabı‘na dahil edilmiştir.

Livermore‘da bulunan Power and Water Company (Enerji ve Su Şirketi) ismindeki şirket, sahibi Dennis Bernal tarafından satılırken, Dennis Bernal’ın kızı olan Zylpha Bernal Beck’e göre, ampul, itfaiye istasyonuna bağışlanmıştır. Bu iddia, o dönemde çalışan itfaiyeciler tarafından da doğrulanmıştır. İlk olarak, L Sokağı’ndaki itfaiye biriminde hortum aracı garajına takılan ampul, aradan yıllar geçtikten sonra 1976‘da günümüzdeki yeri olan itfaiye istasyonuna takılmıştır. Ampulün, asgari dört farklı yerde kullanıldığı bilgisi konuşulmakta olup, mevcut kanıtlara göre de bu bilgi doğru kabul edilmektedir.

1901 den beri yanan ampul 3

Yüzyıllık Işık, hem Guinness Rekorlar Kitabı tarafından hem de 1972 yılında Ripley’s Believe-It-or-Not (Ripley’in “İster İnan İster İnanma”) projesi tarafından yapılan araştırmalar sonucu, dünyanın hala çalışan en eski lambası olarak ilan edilmiştir. New York City’de bulunan bir nalbur dükkanındaki başka bir ampulün ise, 1912‘den sonra çok uzun yıllar çalışmış olduğu iddia edilmektedir. Ancak günümüzde hala çalışıp çalışmadığı bilinmiyor. İngiltere’nin Ipswich bölgesindeki Martin & Newby elektrik mağazasının tuvaletindeki bir diğer ampul ise, 1930 yılından 2001 yılı Ocak ayına kadar çalışmıştır. 71 sene boyunca yanan ampulün ömrü, 2001 yılı Ocak ayında sona ermiştir.

Livermore şehri ve Livermore-Pleasanton itfaiye teşkilatı, 1901’den beri yanan Yüzyıllık Işık‘ı, mümkün olduğu sürece çalışır halde tutmak için ellerinden geleni yapmaktadır. Centennial Light ya da Yüzyıllık Işık, ömrünün sonuna geldiğinde ise, ampulü ne yapacakları konusunda itfaiye birimi bir plan yapmamıştır. Ancak ampulü almak için “Ripley’s” müzesi başvuru yapmıştır.

1901 den beri yanan ampul 1

Bu bilgileri öğrenen birçok kişi ise şunu merak ediyor: “1890‘larda bu kadar uzun süre çalışabilen bir ampul üretilmişse, günümüzde nasıl üretilemiyor?”. Soru çok mantıklı olsa da, günümüzde üretilemiyor olduğu düşüncesi yanlış. Günümüzde böyle uzun ömürlü ampuller üretilemiyor değil, bilinçli olarak üretilmiyor. Neden mi? Aslında birçoğumuzun bildiği fakat göz ardı ettiği bir sebepten dolayı üretilmiyor. Buna “bilinçli eskime sistemi“, “planlı eskitme“, “tasarlanmış eskitim/yavaşlatma“, “kasıtlı/planlanmış eskitim” şeklinde farklı ifadeler verildiğini görebilirsiniz.

1901 den beri yanan ampul 2 planlı eskime

Bu sistem temelde şunu öngörür: Eğer bir ürün, yenisinin hiç ya da uzun vadede talep edilmesine gerek kalmayacak kadar iyi ya da uzun ömürlü olursa, sistem bir süre sonra doygunluğa ulaşır ve ürün pazarı alıcısız, satıcının işi de anlamsız kalabilir. Tabii bu durum üretimi etkiler ve alış-veriş döngüsünün günümüzdeki gibi olamaması anlamına gelir. Bunun aslında çoğumuzun farkında olduğu bir sistem olduğunu söylemek mümkün. Şöyle ki, neredeyse toplumun tamamı, eskiden çok kaliteli ve uzun ömürlü ürünler sunan tekstil mağazalarının, günümüzde eski kalitesinde üretim yapmadığının farkında. Peki bunun sebebi nedir? Bazılarına göre, daha ucuz fiyata ürün satışı ile daha çok kişiye satış yapılması hedeflenmektedir. Ancak günümüzde pahalı olan birçok tekstil markasının ürünleri de eski kalitesinde değil. Yani “ucuz maliyet ve üretimle, daha çok kişiye satış yapabilme” argümanı çoğunlukla yetersiz kalıyor. Dolayısıyla akıllara “planlı eskitme” geliyor.

Planlı Eskitme Örnekleri

1901 den beri yanan ampul 4 planlı eskime

1. Kartuşlar

Yazıcılar genelde uygun fiyata satılmaktadır. Çünkü yazıcı firmaları, asıl geliri kartuşlardan sağlamaktadırlar. Kartuşları da baskıda renkleri bir süre sonra daha solgun renkte çıktı alacak şekilde düzenlemektedirler. Kartuşun mekanizmasında yer alan sistemler sayesinde önceden belirlenen baskı adedine ulaşıldığında, sistem programlandığı üzere performansını düşürmektedir. Dolayısıyla kartuşta yeteri kadar mürekkep olsa dahi, kartuşu değiştirmek, 8-10 kartuştan sonra da yazıcıyı değiştirmek gerekmektedir. Bu sistem planlı eskitmenin en yoğun olarak uygulandığı alanlardan biridir.

2. Video Oyunları

Çoğu video oyunu sisteminde, her yeni projede geriye dönük uyumluluğun önüne geçmek için, bir öncekinden az da olsa farklı bir sistem geliştirilmektedir. Böylece kullanıcı bir sonraki oyun için yeni sistemi satın almaya zorunlu olarak teşvik edilir. Bu durum o kadar normal hale gelmiştir ki, aynı sistem üzerinden video oyunu geliştirenler, farklı sistemler geliştirenlere göre daha çok dikkat çekmektedir.

1901 den beri yanan ampul 5 planlı eskime

3. Ders kitapları

Planlanan eskitmenin en göz ardı edilen örneklerinden biri olan ders kitaplarında ise durum şöyledir. Ders kitabı yayıncıları, her yıl konularda pek değişiklik olmasa da üniteleri sık sık güncelleyip, yeni baskıyı yayınlamaktadır. Bazen de her yeni baskıda konular pek değişmese de, farklı sayfa numaralandırmalarıyla yeni basım yapılmakta ve sınıfta bir önceki basımdan dersin takip edilmesi güç olmaktadır. Yayıncılar, öğrencilerin çok fazla seçeneğe sahip olmadığını bildiğinden ders kitapları oldukça pahalıdır. Çünkü belirlenenden farklı bir ders kitabından dersi takip etmek, çoğunlukla mümkün değildir.

4. Arabalar

Otomobil üreticileri, sık sık çeşitli nedenlerden ötürü planlı eskitme dolayısıyla şikayete maruz kalmaktadır. Yıllarca sadece ufak görsel tasarım değişiklikleri yapıp, başka bir geliştirme yapmadan, neredeyse aynı modellerde arabalardan oluşan bir pazar döngüsüne sahip olmaya çalıştılar. Hala da buna benzer bir sistem işlemektedir. Otomobil şirketleri, birkaç yılda bir yeni sistemler geliştirerek, önceki model araçların tamiratını ya da performansının iyileştirilmesini zorlaştıracak parçalar üretmektedir. Çünkü yeni araba modellerinde kullanılan tasarımlar, hem eskileriyle uyumlu olmuyor hem de belirli bir süreden sonra kullanılan parçalar, planlandığı üzere kalitesini düşürecek şekilde çalışıyor. Dolayısıyla periyodik olarak sürekli yeni araç talebinin oluşması sağlanıyor.

1901 den beri yanan ampul 6 planlı eskime

5. iPhone

Bir süre önce Apple, eski iPhone modellerini, yeni iOS sürümleriyle birlikte bilinçli olarak yavaşlattığını doğrulamıştı. Bunun, yeni model iPhone telefonları satmak için, planlı eskitme sisteminin uygulandığı bir örnek olduğunu söylemek mümkün. Apple, bu durumdan dolayı şikayetler çoğalıp, davalar açılınca özür dilemiş ve bunun aslında eski iPhone modellerinde, ani kapanmaları engellemek ve batarya sağlığını korumak için uygulanan bir sistem olduğunu ifade etmiştir. Apple, planlı eskitme yapmadığını belirtmiş ve gelecek iPhone modellerinde de aynı sistemi uygulamaya devam edeceğini ifade etmiştir.


filigran dogrula.org doğruluk yüzdesi %100


Kaynaklar:

centennialbulbcentennialbulb 2, centennialbulb 3rjaerial.smugmug, wikizero, study, investopedia, popularmechanics, qualitylogoproducts

[Toplam:6    Ortalama:4.8/5]

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here

*